Terapia FDM

Występowanie zaburzeń czynnościowych istotnie wpływa na funkcjonowanie narządu ruchu, co skutkuje zmniejszeniem efektywności działania jego poszczególnych składowych i może prowadzić do utrwalenia nieodwracalnych zmian w strukturach organizmu.  Efektem  obecności zaburzeń mogą być dolegliwości bólowe o różnym charakterze. Terapia manualna jest postępowaniem, którego celem jest przywrócenie prawidłowych relacji tkankowych. Eliminowanie zaburzeń funkcjonalnych poprzez celowane techniki terapeutyczne daje znakomite efekty terapeutyczne takie jak: zmniejszenie dolegliwości bólowych, zwiększenie ruchomości czynnej i biernej oraz poprawę propriocepcji. Na gruncie medycyny, a w szczególności ortopedii, chirurgii czy reumatologii terapia manualna wydaje się ważnym elementem procesu diagnostycznego oraz odgrywa kluczową rolę w leczeniu dolegliwości natury funkcjonalnej.  

Jedną z metod stosowanych obecnie coraz powszechniej jest Metoda Typaldosa. Powstała na początku lat 90-tych XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Twórcą modelu był dr Stephen Philip Typaldos. Jako doświadczony terapeuta, lekarz, osteopata zmagał się z problemem dolegliwości bólowych swoich pacjentów, jak również niewystarczającą efektywnością metod i technik terapeutycznych przez niego stosowanych. Wiąże się z tym historia jednej z jego pacjentek, która jako pierwsza zwróciła uwagę Typaldosa na bardzo istotny element diagnostyczny metody, którym jest język ciała. Typaldos zauważył, że pacjenci w trakcie opisywania swojego problemu gestykulują w charakterystyczny sposób. Był to kamień milowy w rozwoju metody. Na podstawie obserwacji języka ciała oraz dostępnej analizy źródłowej dotyczącej anatomii powięzi Typaldos stworzył model postępowania diagnostycznego i terapeutycznego,  którego zadaniem było w sposób dokładny a zarazem  prosty określenie przyczyny dysfunkcji i dolegliwości oraz szybkie jej wyeliminowanie. Już wtedy mimo niewielu doniesień naukowych na temat powięzi Typaldos uważał, że to zaburzenia w jej obrębie są powodem problemów z jakimi zgłaszają się do niego pacjenci. Można założyć, że na etapie tworzenia modelu był on pionierem w rozpatrywaniu dysfunkcji narządu ruchu przez pryzmat zaburzeń funkcjonowania powięzi. Typaldos założył ponadto, że powięź występuje w całym organizmie człowieka stanowiąc istotną część jego masy i objętości. Tworzy min. ścięgna, więzadła, pasma powięziowe jak również pełni funkcje podporowe, ochronne czy wyścielające. Uważał, że odkształcenia mają zasadnicze znaczenie dla funkcji narządu ruchu i odgrywają istotna role w procesie jego leczenia a powięź nie ulega zniszczeniu a jedynie odkształca się pod wpływem obrażeń. Autor metody uważał, że przyczyną odkształceń powięzi są zarówno urazy powodujące obrażenia ostre, jak również przeciążenia, które mogą być wynikiem sumowania się mikrourazów. Typaldos wyróżnił cztery typy tkanki powięziowej. Występującą w postaci pasm powięź pęczkowata. Buduje ona, struktury ścięgniste, więzadłowe których zadaniem jest pełnienie funkcji ochronnej dla stawów oraz obszarów wzdłużnych okolicy tułowia i kończyn przed działaniem sił ścinających. Ich zadaniem jest również  wzdłużne przenoszenie momentów sił na nie działających. Powięź występująca pod postacią obwojów/zwojów, która rozpościera się na większych powierzchownych obszarach ciała. Jej zadaniem najczęściej jest ochrona obszarów pozastawowych tj. naczynia krwionośne, organy wewnętrzne, przed działaniem sił trakcyjnych i kompresyjnych. Powięź pofałdowana, która tworzy torebki stawowe, błony międzykostne  czy przegrody międzymięśniowe. Jej funkcja sprowadza się do ochrony stawów przed działaniem sił trakcyjnych i kompresyjnych. Powieź gładka, która wyścieła stawy oraz jamy ciała. Zapewnia ona prawidłowe nawodnienie i ślizg współpracujących powierzchni powięziowych.

Obecność odkształceń w tkance łącznej  powoduje zaburzenie pracy systemu na wielu poziomach, w wyniku czego pacjent odczuwa ból o różnym nasileniu i charakterze. Analizując strukturę powięzi Typaldos stworzył model, w którym wyróżnił sześć odkształceń (dystorsji), które wpływają niekorzystnie na funkcjonowanie narządu ruchu.  Odkształcenia te mogą występować pojedynczo lub jako zespół dystorsji tworzący złożony obraz zaburzenia. Każde z odkształceń wiąże się charakterystycznymi dolegliwościami oraz obszarem występowania. Pasmo spustowe (Triggerband) – TB, [7], jedna z najczęściej występujących dystorsji. Powstaje w powięzi o przebiegu pasm. W obrazie zaburzenia obserwujemy skręcenie pęczków powięzi wynikiem czego pojawia się ciągnący, palący ból w przebiegu pasma. Przepuklina powięziowa (Herniated Triggerpoint) – HTP, [7], jest to protruzja tkanki powięziowej. Typaldos opisuje ją jako małą przepuklinę powięziową wielkości migdała, która występujące w obrębie powięzi gładkiej. Odkształcenie Continuum (Continuum Distortion) – CD, [7],  obrażenie do którego dochodzi na granicy tzw. strefie przejścia obszarów kostno-ścięgnistych, w wyniku którego pojawia się punktowy ból. Występuje zwykle w okolicy stawów. Odkształcenie Folding (Folding Distortion) – FD, [7], dystorsja powięzi pofałdowanej. Jej odkształcenie przejawia się bólem w środku stawu jak również może powodować uczucie niestabilności. Odkształcenie Cylindryczne (Cylinder Distortion) – CyD, [7],  problemem w tym wypadku jest splątanie zwojów powięzi obwojowej/zwojowej. Prowadzi to do zaburzenia jej funkcji i niejednokrotnie jest przyczyną silnych, ostrych dolegliwości o charakterze pseudoneurologicznym. Odkształcenie Tektoniczne (Tectonic Fixation) – TF, [7], dysfunkcja powięzi gładkiej, której objawami są sztywność w wyniku zmniejszonego ślizgu powięzi gładkiej. Posługując się modelem diagnostycznym, jesteśmy w stanie ustalić, w którym regionie ciała doszło do dystorsji, jaka to dystorsja i jakie zastosować techniki aby ją usunąć. Typaldos zaproponował postępowanie diagnostyczne oparte na elementach takich jak objawy podmiotowe, język ciała i mechanizm urazu. Wykorzystanie palpacji testów funkcjonalnych oraz informacji takich jak obszar występowania dolegliwości, deskrypcja bólu oraz wywiad,  pozwala na postawienie hipotezy, które z dystorsji powodują dysfunkcję [1,4,5,6,7].

FDM to metoda oparta na leczeniu zaburzeń mięśniowo-powięziowych. Jednym  z głównych elementów metody jest język ciała stanowiący istotną składową systemu diagnostycznego. Powięź jako narząd czucia daje pacjentowi świadomość wystąpienia dystorsji powięziowych oraz intuicyjny obraz dystorsji – silnie związany z interpretacją ruchową pacjenta. Specyfika powstawania dystorsji powięziowych wpływa pośrednio na sposób interpretacji ruchowej, która w połączeniu z testami funkcjonalnymi, analizą mechanizmu urazu, subiektywnymi odczuciami pacjenta oraz palpacją pozwala stworzyć obiektywną diagnozę. Należy pamiętać, że diagnoza FDM nie wyklucza włączenia dodatkowych składowych elementów diagnozy czy diagnostyki medycznej. Dzięki wykorzystaniu obrazów RTG czy MR eliminuje się ryzyko uwzględnione w przeciwwskazaniach do zastosowania terapii. Doskonała diagnostyka różnicowa pozwala na precyzyjne i szybkie postawienie diagnozy FDM oraz ustalenie, który obszar uległ dysfunkcji. Łącząc werbalne i niewerbalne informacje terapeuta tworzy usystematyzowany obraz zaburzenia. Pozwala to na modelową interpretację etiologii występujących zaburzeń oraz celowane działanie terapeutyczne. Techniki terapeutyczne TMT – Typaldos Manual Therapy są ukierunkowane na eliminowanie dystorsji i przywrócenie równowagi w systemie mięśniowo-powięziowym [1,4].

Fascial Distortion Model to bardzo pomocne narzędzie w pracy z pacjentem. Koncepcja daje możliwość dokładnego stwierdzenia typu zaburzenia i dostosowania określonych w modelu celowanych technik terapeutycznych. Rezultaty zastosowanej terapii są obiektywne, jasne, wymierne i natychmiastowe. Poprawa funkcji leczonych obszarów przynosi szybkie efekty terapeutyczne takie jak: zmniejszenie doznań bólowych, zwiększenie zakresu ruchu, zmniejszenie uczucia sztywności czy uczucia niestabilności. Zarówno obiektywna jak i subiektywna ocena terapii ukazuje jej efektywność [2,3]. FDM to klucz do rozwiązania problemów pacjenta, to narzędzie, którym powinien posługiwać się każdy ceniący dobro pacjenta terapeuta.

Literatura:

  1. Typaldos S., FDM Clinical and Theoretical Application of the Fascial Distortion Model Within the Practice Of Medicine and Surgery. Fourth Edition, Typaldos Publishing Co., 2002.
  2. Schulze C, Finze S, Bader R, Lison A. Scientific World Journal. Treatment of medial tibial stress syndrome according to the fascial distortion model: a prospective case control study. 2014;2014:790626. doi: 10.1155/2014/790626. Epub 2014 Oct 14.
  3. Fink M, Schiller J, Buhck H., Efficacy of a manual treatment method according to the fascial distortion model in the management of contracted („frozen”) shoulder,  Orthop Unfall. 2012 Sep;150(4):420-7. doi: 10.1055/s-0032-1314996. Epub 2012 Aug 23. German.
  4. Capistrant, T.A., LeBeau S., Why Does It Hurt? The Fascial Distortion Model: A New paradigm for pain relief and restored movement, 2013 Beaver’s Pond Press, Inc.
  5. Typaldos S., Continuum Distortrion, Summer 1995 s. 15-19, AOO Journal,
  6. Typaldos S., Introducing the Fascial Distortion Model, Spring 1994 s. 14-36, AOO Journal.